Eğitimci Murat Yılmaz ve Kekir
Kalesi
Murat’ı sonsuzluğa uğurlayışımızın ardından 20 yıl geçmiş...
Ne kadar çabuk ve
acımasız geçmiş zaman.
Daha dün gibiydi:
“Haydi teyzemoğlu, Akkuş’a gidiyoruz, Kekir Kalesi’ne” demişti, 2003 yılında ve
Ekim ayının 5’inde iki araçla yola koyulmuştuk.
Kekir Kalesi henüz
adı sanı bilinen bir tarihi miras değildi. Tokat (Erbaa)-Ordu (Akkuş)
sınırındaki bu tarihi kale defineciler dışında kimsenin ilgi alanında değildi.
Kalenin burçlarından biri ayakta
kalmayı başardığı için “Dibek Kalesi” adıyla da anılmaktadır. Kevgir
ve Keygür adı yanında, bir söylenceye dayanarak yörede “Keçi Kalesi” adıyla da bilinmektedir.
Kevgir’e Yolculuk
Kale’ye ilişkin bilgilerimiz, yöre
halkının kalede olduğunu rivayet ettiği kilolarca altından ibaretti. Bazıları
iyice abartıp, 60 ton altından bahsediyordu. Ama bizim ilgi alanımız bahsedilen
altınlar değildi.
Kale hakkında İlk bilimsel
veri, A. Bryer-D. Winfield’in “The Byzantine Monuments and
Topography of the Pontos” adlı eseriydi. Eser henüz dilimize
çevrilmemişti. Ünye’yi ziyaret eden yabancı bir akademisyenden alınan metnin Ünye’ye
ait kısmını Türkçe’ye çevirttik:
“Türkmen ve Yunan toplulukları için
orada Oinaion’nun sadece güneyinde sahilde ya da sahile yakın yan yana bulunan
Derebeyi tarzı Çaleoğlu Kalesi’nde yaşayan Hacı Ömer’in oğlunun daha sonra evi
kuvvetlendirdiği olasıdır. Bir diğer olasılık da (eski adı KARAKUŞ) olan
AKKUŞ’un iletişim merkezine ve ufak dağın yaklaşık olarak 13 km
batısındaki Kekir Kalesi (ya da MAHALLE KALESİ) olduğudur.
Temelleri klâsik olan işbu ürkütücü kale Neokaisareia’dan Oinaion’daki
Ortaçağ’a özgü konumda (ancak modern tarzda değil) bulunan ve bilhassa bu
noktada hoş olan Rhododendron (Orman gülü) fundalıklarının üzerindeki otlak
alanlara sahip dağ yolu güzergâhında baskın konumda olacaktır.”[1]
Diğer bilgi Trabzon Tarihçisi Mihail Panaretos,
Kroniklerinde bulunmaktadır.
Panaretos Kroniklerinde tahttan indirilen Trabzon Rum
İmparatoru Büyük Komnenos’un 1341’de Oinaion’a (Ünye) sürgün edildiğini yazar.
1347’de Oinaion ve Aziz Andreas (büyük olasılıkla Yoson Burnu) Türkler
tarafından fethedilir. 1357 Kasım’ında Emiroğulları Maçka’yı alır ve sekiz ay
sonra; Ağustos 1358’de Basil Kommenos’un kızı Theodora Komnene, Bayram beyin
oğlu Hacı Ömer’le diplomatik bir evlilik gerçekleştirir.
Bu evlilik nedeniyle Emiroğlu Hacı Ömer’in kalesini ziyaret
eden Panaretos, bu mekanın Ünye’nin güneyindeki Çaleoğlu Kalesi (Ünye Kalesi)
olabileceği üzerinde durur.
Diğer ihtimal, Akkuş’un (daha önceki Karakuş) küçük dağ ve
iletişim merkezinin yaklaşık 13 km. batısında yer alan Kekirkalesi’dir.[2]
İşte bu bilgiler ışığında 5 Ekim 2003’te, “Yerel Tarih Grubu”
olarak Kevgir Kalesi’ne ilk ziyaretimizi yaptık.
Kekir Kalesi’nin Tescili
Tarihi kale, bizim ziyaretimizden üç
yıl sonra Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından “Taşınmaz Kültür
varlığı ve Arkeolojik Sit Alanı” olarak
tescillendi.
Türkiye Kültür Portalı’nda “Anıt”
olarak yer alan “Kevgir Kalesi”, 22 Haziran 2006 tarihinde “22.06.2006
/ 127” tescil kararıyla kayıtlıdır.
(Murat Yılmaz’ın aramızdan
ayrıldığı 12.06.2006 tarihinden on gün sonra…)
Tescil bilgileri kısaca
şöyledir:
Genel Tanım: Kale
Mahalle- Köy – Mevkii:
Tokat - Erbaa
Adres: Doğanyurt
Bucağı-Akgün Köyü
Ayrıntılı Tanımı: Kevgir Kalesi
ismiyle bilinen kale; Erbaa ilçesi, Doğanyurt Bucağı, Akgün Köyü sınırları
içerisinde Şahinkaya Baraj alanında kalmaktadır. Akgün Köyü, Ordu ili Akkuş
ilçesi ile sınır teşkil eden Tifi Çayı üzerinde yer almaktadır. Ormanlık bir
alanda, yalçın kayalıklar üzerinde kuzey-güney ekseninde kurulan kaleye ulaşım
bugün için güneyden sağlanabilmektedir. Kuzey ve batısı kayalıklardan oluşan
kaleye güney cephede dar bir alandan girilmektedir. Burada kayaya oyulmuş dört
basamaklı bir merdivenle kale üzerine çıkılmaktadır. Girişin doğu tarafına
moloz taşlardan set şeklinde bir duvar yapılmıştır. Bu duvarın güneyinde
yaklaşık 6 m. çapında, 5 m. yüksekliğinde silindirik bir yapı yükselmektedir.
Ayrıca kalede bir sarnıç, sarnıcın güneyinde de kale bünyesi içerisinde
bulunabilecek çeşitli yapılara ait temel izleri görülmektedir.
Kekir Kalesi’nde Defineci Tahribatı
10.09.2018 tarihli haber: “Ordu’da
10 yıllık define kazısı fiyasko ile sonuçlandı!”
Akkuş ilçesi Alan Mahallesi
yakınlarındaki Kevgir Kalesi'nde bulunan 3 odalı mağaranın altında [sözü edilen
yer, kaledeki kaya mezarıdır] bir papazın gizlediği öne sürülen 60
ton altını çıkartmak için 7 ortaktan oluşan bir grup 2008 yılında harekete
geçti. Ordu Müze Müdürlüğünden ruhsatlı olarak alınan bir aylık kazı izninin
ardından paletli kepçe dâhil tüm araç ve aletler kullanıldı. Ancak bir aylık
arama süresinde bir şey çıkmadı.
Aynı grup resmi arama izinlerini her yıl
yenileyerek 10 yıl boyunca aynı noktada arama yaptı.
Define talanı, kaleye ilişkin bir
söylenceye dayanmaktadır.
Darphane kalesi olarak
adlandırılan Kevgir Kalesi Efsanesi MÖ. 2. Yüzyıl’a tarihlenen
Pontus Krallığı dönemine dayanır. Bu dönemde kalenin darphane olarak
kullanıldığı rivayet edilir. Kale'de altını işleyen işçiler bu sırrı
sızdırmamaları için zehirlenerek öldürülmüştür. Kale içindeki geçiş tünelleri ve
altın potalarının bulunduğu dehlizler taşlarla doldurularak kapatılmış, ve altınlar
cesetlerle birlikte yer altına
gömülmüştür.
Bir efsaneye dayanan ve on yıl
boyunca “yasal olarak” sürdürülen bu define arayışından hiç bir sonuç
alınamamıştır.
Kekir Kalesi’ne Tarih Yolculuğu
Hasan Uğurlu Barajı'na akan Tifi Çayı, bir "U" yaparak
kale topraklarını içine alıyor ve Erbaa toprakları kısmında kalmasına yol açıyor.
Tifi Çayı'ndan 399 m kadar yükseklikte bulunan kale bugün coğrafî yönden Akkuş
topraklarına daha yakın.
Bu tarihi mekana yolculuğumuz,
sevgili Murat’ın aramızdan ayrılışından yıllar sonra da devam etti. Taşınmaz
Kültür Varlığı olarak tescil edilmesine rağmen, defineci talanından kurtulamadığını
bizzat gördük. Bu talanın “yasal izinle” yapılması bizi daha çok üzdü.
Ormangülü çiçekleriyle bezeli kaleyi
son ziyaretimde sevgili Murat’ı andım; İsmail Uyaroğlu’nun dizeleriyle:
Demişti ki
bir gün biri
Yalnız acımız da
doğurgan olmalı bizim
Biz acı çekerken
Sabahsa iyi
Ama geceyse
Mutlaka ay doğmalı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder